Kanaries houden – Kanaries kweken.
Het houden en kweken van vogels is een hobby die door vele duizenden mensen.
e.
De kanarie: oorsprong, kenmerken en moderne kanariekweek
De kanarie (Serinus canaria domestica) behoort al eeuwenlang tot de populairste kooivogels ter wereld. Zijn melodieuze zang, kleurrijke verenkleed en vriendelijke karakter maken hem geliefd bij zowel beginnende liefhebbers als ervaren kwekers. Hoewel de meeste mensen de kanarie vooral kennen als huisdier of wedstrijdvogel, heeft deze kleine zangvogel een lange geschiedenis waarin natuur, wetenschap en fokkerij nauw met elkaar zijn verweven.
De huidige tamme kanarie is ontstaan uit de wilde kanarie (Serinus canaria), die van nature voorkomt op de Canarische Eilanden, Madeira en de Azoren. Door eeuwenlange selectie zijn honderden rassen ontstaan die sterk verschillen in kleur, lichaamsvorm en zang. Tegenwoordig worden wereldwijd jaarlijks tienduizenden kanaries gekweekt voor tentoonstellingen, wedstrijden en de liefhebberij.
Van wilde zangvogel naar wereldwijde liefhebberij
De geschiedenis van de kanarie in Europa begint aan het einde van de vijftiende eeuw. In 1478 brachten Spaanse zeevaarders de eerste wilde kanaries mee vanaf de Canarische Eilanden. De vogels werden aanvankelijk uitsluitend gehouden aan de Spaanse hoven, waar hun prachtige zang veel bewondering oogstte.
Omdat de vogels schaars waren, vertegenwoordigden zij een hoge economische waarde. Hierdoor ontstond al snel een professionele fokkerij. Vanuit Spanje verspreidde de kanarie zich naar Vlaanderen, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Italië en Engeland.
Vooral Vlaanderen speelde een belangrijke rol bij de ontwikkeling van kleurmutaties, terwijl Duitsland, Nederland en België zich specialiseerden in de verbetering van de zang. Uit deze fokprogramma’s ontstonden uiteindelijk de bekende zangrassen zoals de Harzer Roller, Belgische Waterslager en Spaanse Timbrado.
In de twintigste eeuw groeide de georganiseerde vogelhobby explosief. Internationale organisaties zoals de Confédération Ornithologique Mondiale (COM) organiseren nog altijd wereldkampioenschappen waarbij jaarlijks duizenden kwekers deelnemen en tienduizenden vogels worden gekeurd.
De kanarie als redder van mijnwerkers
Een bijzonder hoofdstuk uit de geschiedenis van de kanarie speelt zich af in de steenkoolmijnen.
Voordat moderne gasdetectieapparatuur bestond, namen mijnwerkers een kanarie mee onder de grond. De vogel bleek veel gevoeliger voor koolmonoxide en andere giftige gassen dan de mens. Zodra de concentratie gevaarlijk werd, stopte de kanarie met zingen, werd onrustig of viel zelfs van zijn stok.
Dat was voor de mijnwerkers het teken om onmiddellijk de mijn te verlaten.
Van ongeveer 1890 tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw hebben kanaries hierdoor letterlijk duizenden levens gered. Tegenwoordig zijn deze vogels vervangen door elektronische meetapparatuur, maar hun rol in de mijnbouw blijft een indrukwekkend voorbeeld van de bijzondere gevoeligheid van vogels voor veranderingen in hun omgeving.
Uiterlijke kenmerken
Hoewel de tamme kanarie afstamt van de wilde kanarie, zijn beide vogels tegenwoordig duidelijk verschillend.
De wilde kanarie heeft een bescheiden grijsgroen verenkleed met donkere lengtestrepen. Deze natuurlijke camouflage beschermt hem tegen roofdieren. De rug is olijfgroen tot grijs, terwijl de buik een geelgroene tint heeft.
Door eeuwenlange selectie heeft de tamme kanarie een enorme variatie aan kleuren ontwikkeld. Tegenwoordig bestaan er gele, witte, rode, oranje, ivoorkleurige en bontgekleurde vogels. Toch blijft de klassieke gele kanarie wereldwijd de bekendste verschijning.
Ook de lichaamsbouw veranderde.
De wilde kanarie is kleiner, slanker en beweeglijker. De tamme kanarie is gemiddeld forser gebouwd en heeft een voller verenkleed.
Een volwassen kanarie heeft gemiddeld:
- een lichaamslengte van 11 tot 18 centimeter;
- een lichaamsgewicht van 12 tot 30 gram;
- een levensverwachting van vijf tot negen jaar, hoewel goed verzorgde vogels regelmatig tien tot twaalf jaar oud worden.
De man is doorgaans iets groter dan de pop, bezit fellere kleuren en ontwikkelt een veel uitgebreidere zang.
Fysiologie
Ondanks zijn geringe formaat behoort de kanarie tot de dieren met de hoogste stofwisseling.
De normale lichaamstemperatuur bedraagt ongeveer 41 °C, aanzienlijk hoger dan die van de mens.
Ook de hartslag is indrukwekkend. In rust klopt het hart gemiddeld 265 tot 325 keer per minuut. Bij stress of tijdens het vangen kan dit oplopen tot meer dan 600 slagen per minuut.
De ademhalingsfrequentie bedraagt ongeveer 60 tot 80 ademhalingen per minuut en neemt tijdens stress eveneens sterk toe.
Door deze hoge stofwisseling reageren kanaries bijzonder snel op veranderingen in voeding, temperatuur en ziekte. Daarom kunnen kleine fouten in de verzorging soms al binnen enkele dagen tot gezondheidsproblemen leiden.
Voortplanting
De voortplanting van de kanarie wordt voornamelijk gestuurd door de lengte van de dag.
In de natuur begint het broedseizoen zodra de dagen in het voorjaar langer worden. Bij gehouden vogels bootsen kwekers deze natuurlijke omstandigheden na door de lichtduur geleidelijk te verlengen.
Hoewel poppen al vanaf ongeveer zes maanden geslachtsrijp kunnen worden en mannen vanaf negen maanden, adviseren de meeste ervaren kwekers om pas vanaf een leeftijd van één jaar met vogels te kweken. Oudere vogels beschikken over een betere lichamelijke conditie en brengen doorgaans sterkere jongen voort.
Tijdens de voorbereiding op het broedseizoen is een optimale gezondheid essentieel. De rui moet volledig zijn afgerond, de spieren goed ontwikkeld en de voeding uitgebalanceerd.
Een gezonde pop bouwt vervolgens een nest waarin zij meestal vier tot zeven eieren legt.
Omdat zij dagelijks één ei legt, komen de jongen zonder ingrijpen op verschillende dagen uit. Veel kwekers vervangen daarom de eerste eieren tijdelijk door kunsteieren. Nadat het laatste ei is gelegd, worden alle echte eieren tegelijk teruggelegd.
Daardoor beginnen alle embryo’s gelijktijdig aan hun ontwikkeling en komen de jongen vrijwel op dezelfde dag uit. Hierdoor hebben alle nestjongen ongeveer dezelfde grootte, wat de overlevingskans aanzienlijk vergroot.
Na een broedduur van ongeveer dertien tot veertien dagen komen de jongen uit.
Ze worden blind, naakt en volledig afhankelijk van hun ouders geboren. Na ongeveer drie weken zijn de meeste veren ontwikkeld. Rond zes weken eten jonge kanaries zelfstandig en kunnen zij worden gespeend.
Geslachtsverschillen
Bij volwassen kanaries bestaan verschillende kenmerken waarmee het geslacht kan worden vastgesteld.
De zang is verreweg het betrouwbaarste kenmerk.
Mannen ontwikkelen een krachtige, gevarieerde zang die bestaat uit lange reeksen tonen en melodieën. Poppen produceren slechts korte lok- en contactgeluiden.
Tijdens het broedseizoen verandert ook de cloaca.
Bij de man ontstaat een duidelijke, naar voren gerichte broeduitstulping die nodig is voor een succesvolle bevruchting. Bij de pop blijft dit gebied breder en vlakker om het leggen van de eieren mogelijk te maken.
Daarnaast zijn mannen gemiddeld iets groter, kleurrijker en actiever dan poppen.
Voeding
Een goede voeding vormt de basis van een succesvolle kanariekweek.
Het dagelijkse rantsoen bestaat uit een kwalitatief hoogwaardig zadenmengsel dat speciaal is samengesteld voor kanaries. Dit wordt aangevuld met eivoer tijdens de kweek, verse groenten, kruiden, fruit en mineraalrijke supplementen.
Geschikte groenten zijn onder andere boerenkool, spinazie, witlof, wortel, snijbiet, postelein en waterkers.
Ook fruit zoals appel, sinaasappel, banaan en perzik kan in beperkte hoeveelheden worden verstrekt.
Daarnaast moeten kanaries altijd beschikken over grit, maagkiezel en een bron van calcium, zoals sepiaschild of een mineralenblok.
Alle verstrekte voeding dient vers en schoon te zijn. Beschimmeld of bedorven voer kan ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken en heeft bovendien een negatieve invloed op de conditie, vruchtbaarheid en zangprestaties.
De drie hoofdgroepen van kanaries
Door eeuwenlange selectie zijn tegenwoordig meer dan tweehonderd officieel erkende kanarierassen ontstaan.
Deze worden verdeeld in drie hoofdgroepen.
Zangkanaries
Bij deze vogels staat uitsluitend de zang centraal.
Bekende rassen zijn:
- Harzer Roller
- Belgische Waterslager
- Spaanse Timbrado
- American Singer
De beoordeling vindt plaats op melodie, toonzuiverheid, variatie en zangtechniek.
Kleurkanaries
Bij kleurkanaries draait alles om het verenkleed.
De verschillende kleuren worden bepaald door twee pigmentgroepen:
- melanine, verantwoordelijk voor donkere kleuren en tekening;
- lipochroom, verantwoordelijk voor gele, rode en witte kleurvarianten.
Door gerichte selectie zijn tientallen kleurmutaties ontstaan, waaronder agaat, opaal, satinet, topaas, isabel, mozaïek en roodfactorige kanaries.
Postuurkanaries
Bij postuurkanaries ligt de nadruk op lichaamsbouw, houding en bevedering.
Hieronder vallen onder andere:
- Norwich;
- Yorkshire;
- Border;
- Gloster;
- Fife Fancy;
- Frisé-rassen;
- kuifrassen.
Elke rasstandaard beschrijft nauwkeurig de ideale lichaamsvorm, houding, kopvorm en bevedering.
Samenvatting
De moderne kanarie is het resultaat van meer dan vijf eeuwen gerichte selectie. Vanuit een bescheiden wilde zangvogel ontstond een enorme verscheidenheid aan rassen met elk hun eigen kenmerken. Een succesvolle kanariekweek vraagt niet alleen kennis van erfelijkheid en voeding, maar ook inzicht in gedrag, gezondheid en natuurlijke voortplanting. Juist de combinatie van wetenschap, ervaring en zorgvuldig management maakt de kanarie tot een van de meest fascinerende zangvogels binnen de avicultuur.
| canaryworld | monde du canari | mondo canario |
| canary | canari | canario |